منطقه الموت (روستای باغدشت)

گویش باغدشتی -الموتی!  ( ۲)

هدام : دادم       بداشتن (BAdashten) : نگهداشتن        آخرسر(akhar sar) = سرانجام

اسبیج: شپش        اسیف: سیب

آغوز : گردو

آغوزدار (aghooz dar)= درخت گردو              آغوزبازی(aghooz bazi) = گردو بازی

آغوزمغز( aghooz maghz)= مغز گردو

 آبپیله (abe pile)= تاول با چرک

آئو(ao) =  فریاد ، هوار همچنین از ادات تعجب

اُچین(achin) = اینطوری       اُچین دچین(ochin o dachin) = اینطوری جمع و جورکن

بربین= ببر    بی =بگیر       بشکست(BeshkeST) = شکست

   اقلن(aghalaan) = لااقل                     اِشکر (ashker)= جارویی از شمش چوب

 اکت(akat ): خسته شد            وی : بردار          الو (alOv)=  شعله

الک (alak)= غربال    النگ (alang)= پشت پا       انجیل(anjil) = انجیر

  ورس : بلند شو         اوشان شین : مال انها       اونی شین (onIeshinA): مال اون

اویشتکه   یا هوشتک (avishte)=   سوت         ایاز (ayaz)= شبنم

ایشه(eisha) = از ادات اکره و نفرت              باربندیل (bare o bandil)= بار خانه

 بارش(baresh) = باران        باز(baz) = دوباره         ببیج (bebij)= بپز

 بج (bej)= برنج            بج چین (beje chin)= درو برنج      بجار (bejar)= مزرعه برنج

بجارکله( bejar kale)= کرت برنجکاری        بجارمرز( bejar marz)= مرز و حد کرت

 بچکسته (bechekesta)= چکیده     بخوس(bekhas) = بخواب

  بسچی(baschi) = البته          بشو: برو       بکت : افتاد

 بلو (balo ) : وسیله ای که جهت وجین زمین از آن استفاده میکنند شبیه تیشه

 بله گوش(bale gosh) = گوش پهن و بزرگ(اصطلاح)

 بمان(beman)= بایست      بن و بنجاغ(beno benjagh) = قباله= دودمان

بنیش(banish) = بنشین        بودوج وادوج (bodoj vadoj)= دوخت و دوز

بوزریش(boze rish) = ریش بزی      بوشو (bosho)= برو

بی شناخت (bi shenakht)= حق ناشناس           بزی = زدن      بدیی = دیدن

  بربیشتی-  بیشتن(bishtan) = برشته کردن ، بر آتش سرخ کردن

بیکله(bi kale) = بی شعور                      بیگند (bigand): انداخت

 بیلا وارث : بدون وارث  نوعی ناسزا

 پئلو (paa  loo)= کنار

پاتیل(patil) = دیگ بزرگ مسی

پاچاله(pachale) = رد پا در گل و..که فرورفتگی آن نمایان باشد

پاماله( pa male) = ردپا

پت بزء (pet biziya)= بید زده

پتن(patan) = پختن

پرزیئن(par zian) = پرزدن

 پرستن(parestan) = پرش کردن

 پرکانیئن(par kanian) = لرزاندن

پرکستن (parkestan)= لرزیدن

 پرميش(permish) :گوسفند پير

پس ادن(pas adan) = پس دادن

 پساپسا (pasa pasa)= عقب عقب

پستن(pastan) = پاییدن

 پشه دان(ppashe dan) = پشه بند 

 پلا (pela)= پلو

 پلاخور(pela khor) = تحت تکفل

 پلُخ پلُخ (polokh polokh)= قلقل

پنجه کش(panje kash): نوعی نان محلی

 پوتیر (potir)= مورچه

پور (poor): شخم اول براي شاليزار

 پوشتی(poshti) = بالش

 پیئر(آقا)(piyar) = پدر

 پیشاشو(pisha sho) = پیشواز

لابزن = تا کن

پرتو = پرتاب کردن

تپستن = تپیدن

رج = پشت سرهم

 تور= دیوانه شدن

تور ابیین = دیوانه شدن

تورب = ترب

تشک = هسته سخت پوست میوهایی مانند هلو  و یا خرما

 تشکه = گره

 تول = کدر  گل

تول آب = آب گل آلود

 توم بجار = خزانه نشای برنج

 تونکه (toneke ): شلوارک

 تیشین (tishin): مال تو

تیف : خار , تیغ

تف (tOf) : آب دهان

 جَئده = جاده

جا دیگدن = جا انداختن

جان بسر = هول زده

 جان کنش = جان کندن

 جابدام-  جاودام   ( javedam): مخفی کردم

جاوستن (javesten): جویدن

جغله : بچه

 حوضنی = شنا کردن

جور: بالا

جورا = به سوی بالا

جهندم = جهنم

 جیر = پایین

 چکن (chakan) : چانه

 چو = شایعه

 چونگول (chongol) : پنجه پا یا دست

 چیلیکدان = سنگدان مرغ

خاچخاچ = بریده بریده

 خوءر = خواهر

خوءر رزا = خواهر زاده

خاش = استخوان ماهی

خاله وره (khalevare ): بره کوچک

خوجک- خوج: نوعي گلابي

خون دیمیر = خون مردگی

دائی زن = زن دایی

 دار = درخت

داز = داس

دبستن = بستن

بربین= قطع کن

 درز = چاک

 درزن( darzen): سوزن

دس اموز = دست آموز

  دس چو = چوب دستی

 دسنکول = هل دادن

 دسی دسی = مفت و مسلم

نشکنین = نشکستن

 دمتن (dematen): با پا روی چیزی رفتن

دمرو: خوابیدن با صورت

دومورد-دمرد : خاموش شد

دبستن –دووستن:((dovesten بستن

 دیم = چهره

دیم پر = سروصورت

ديوک= هاون

 روخانن (rokhan) : رودخانه

 زاما = داماد

  زمی سر (zemisar) : زمین کشاورزی

 زن پیئر = پدر زن

 زنمار = مادر زن

 سامانیسر = خط مرزی -حدود

ساوستن = ساباندن

  سر جورا : سر بالا

 سر جیر : سرپایین

 همسرمال- سرامال = هم سن و سال

سربسر = انگولک

 سرسبوک =آدم هرزه

 سرسنگین = متکبر

 سفت کردن = محکم کردن

سکجان = سخت جان

حوض = استخر

 سنگر : چپر دور خانه وزمین

 سو = روشناییسواسر (sevasar): دم صبح

سوته = ته دیگ

 سوجانین = سوزاندن

سوروف(sorof): نوعي علف هرز در شاليزار

  سيل(sil ): پوست گردو

  شانه بسر = هدهد

 شب چره = تنقلات شب

شیمی شین : مال شما

  غاتی گودن = مخلوط کردن

غایم بیئن = پنهان شدن

 غییش = کمربند چرمی

 کتره = کفگیر مسطح چوبی

 کتل = کرسی چوبی کوتاه

 کته (kota) :پلو برنج

  کرک = مرغ خانگی

 کرک لانه : مرغ دونی

کرمجین = کرم زده

 کشکرات = زاغچه

 کشه = آغوش

 کشیئن = کشیدن

کفتال = عجوزه

 کل گور (kale gor): گاو نر جوان

کلاچ = کلاغ

 کله = اجاق

کله چاله : اجاق گلی

 کمربجو ار = بالاتنه

کمربیجیر = پایین تنه

کمی یه = کجا

 کمیتا = کدام یک

کوجه : کجا

 کندس (kondes): ازگیل

کنده = هیزم بزرگ و درشت

 کوله چارشنبه = چهارشنبه سوری

 کی شین = مال چه کسی

 گاواره = گهواره

گاز = دندان

 گب زیئن = حرف زدن

 گردن پس = پس گردن

 گِل گت = کلوخ

لافند (lafend) : طناب

لچک ( lachak): دستمال

لوچ = چپ چشم

 لوغاز خوانی = تبلیغات سوء

لش = آب دهانی که بی اختیار از دهان خارج شود

مات = مبهوت

 ماچ = بوسه

مال = دارایی ، چارپای اهلی

مالستن = مالیدن

مرجو = عدس

مرس = مس

مرغونو:تخم مرغ

مکابج = بلال

 ملاغه = چمچه بزرگ

ملافو (melafo) : ملحفه

 میجیک = مژه

میشین (mishin): مال من

 میل (mil): سیخ

ناخوشی : بیماری

 ناره = نعره

 ناک = سقف دهان

  نشاست = نشا کاری

 نیشتن درم (nishtendarom) : در حال نشستن هستم

نینجیغ = سیخونک

نییه = نیست

 واتورا = هذیان

واستی = بایستی

 واسی = برای

ورزا = گاو نر

 ورف = برف

وره (vare) : بره

 وس = بس

ولگ : برگ

 ونیجه = سقز

 هرچی = بیهوده

 هردمبیل = هرجایی

هیته = گرفته

 هیمه = هیزم

 یاد بیتوم = یاد گرفتن

  یه دفه-یهو = ناگهاني

 یوارکی = به یکباره                          تمام شد