منطقه الموت (روستای باغدشت)

مشخصات گیاه ریواس:
 نام علمی ریواس Rheum ribes و از خانواده  Polygonaceae است.
نام معمولی آن در ایران اکثرا ریواس در مواردی ریباس است.
ريواس از گياهان بوته اي و پایا بوده و در  غالب مناطق کوهستانی ایران (جنگلی و غیر جنگلی ) به ویژه  در مناطق  شيب دار کوهستانها ، لابلاي تخته سنگها به خوبي رشد می نماید.  این گیاه به خاطر استفاده های متعدد خوراکی ،  دارويي و بصورت محدود در صنعت کاربرد  فراوان دارد.
 این گیاه  آب و هوای مناطق نیمه خشک و خشک کشور به ویژه ارتفاعات زاگرس ، البرز چنوبی ، شرق و سایر مناطق کوهستانی سازگاری  یافته است.  
 برگهاي ريواس پهن و بر روي زمين گسترده  می شوند. برگهای ریواس بسيار پهن ، زبر و خشن هستند. گاهی پهنای برگهای آن بیش از 70 سانتیمتر است ريواس در سالهایی که بارندگی مناسب باشد تولید  ساقه هاي گل دهنده به ارتفاع ٥٠تا ٨٠سا نتيمتر مي نمايد. در انتهاي ساقه گل دهنده ، گل آذين زرد متمايل به کرم در اواسط فصل بهار تولید  می نماید.  ميوه هاي آن  بالدار و سه گوش بوده و در اواخر  بهار  قرمز رنگ  می گردند.

   نمایی از گیاه ریواس در مرحله بذر دهی     

ساقه های ریواس آماده برای فروش در کرج

                                 
 انواع ریواس در طبیعت :

1-ریواس ساقه بلند : همان ریواس معمولی موجود در بازار که به فراوانی در سالهای باردهی یافت می شود. این ریواس از لحاظ کمی و کیفی بهترین نوع ریواس محسوب می گردد.

2-ریواس پا کوتاه : که به زیان کردی آنرا که لاوبنه ( klav beneh   (  می نامند . همان طور که از نامش پیدا است دارای برگهای پهن تر از ریواس ساقه بلند بوده اما ساقه های آن  ضخیم ، کوتاه و خشبی تر بوده و زود تر از ریواس معمولی ظاهر می شود. اما  دارای کمترین میزان آب بوده ، لذا کمتر از آن استفاده می گردد. و در سالهایی که ریواس معمولی کم است این  نوع را برداشت و وارد بازار می نمایند. اما طرفداران  بسیار کمی دارد.

3-ریواس قرمز بسیار کمرنگ  متمایل به سفید  : این ریواس در خاکهای واریزه ای و سنگلاخی حاشیه جاده ها که در اثر تعریض جاده ، خاک آنرا به قسمت های پایین تر ریخته شده سبز و در سطح خاک فقط بخش فوقانی آن قابل رویت است. برای چیدن آن لازم است سنگریزه ها را با دست کنار زد و ساقه آفتاب ندیده را از لابلای خاکهای واریزی خارج نمود. این نوع ریواس به نسبت آبدار تر از دو رقم فوق می باشد. این نوع در کرج و دامنه های جنوبی البرز و .... دیده می شود.

مصارف ریواس :

 گياه  ریواس از گذشته دور تا به امروز  بعنوان گياه خوراکي و دارويي از  کاربردهای فراوانی برخوردار بوده است.
بخش خوراکی ریواس  همان ساقه هاي گل دهنده گياه است که همزمان با باز شدن گلها  به مصرف می رسند . ساقه ها در این مرحله ترد و تازه بوده و توسط روستاییان جمع آوری و وارد باز می گردند.
خام خوری ریواس  متداول ترین نوع مصرف این گیاه معجزه گر است.  برای آماده شدن ، ابتدا پوسته نازک روی ساقه را همانند کندن پوست موز جدا کرده  بعد از کندن پوسته نازک آنرا تکه تکه کرده و آنرا به همان صورت یا با شکریا نمک  می خورند. به عنوان نمونه در بانه آنرا با نمک و در سنندج با شکر مصرف می کنند.
 از ساقه های آن در تهیه انواع خورشت ها ، کمپوت، مربا و شربت استفاده های فراوان  می شود.

خواص درمانی:

ریواس  دارای ویتامین های A و  C فراوان  و املاح معدنی زیاد نظیر پتاسیم ،کلسیم  می باشد.  از طرفی. ریواس  دارای فیبر فراوان و در مقابل کمترین میزان چربی است.  بنابراین از ارزش غذایی زیادی برخوردار  است. ریواس برای تقویت معده  و کبد و بیماران تب  دار و بی اشتها مفید بوده ، یرقان ، حصبه ، وسواس ، صفرا و دل به هم خوردگی را رفع می کند و  کرم کُش است و حالات سستی  بدن را دفع می نماید.
بهترین ترین شیوه مصرف ریواس، گرفتن آب ریواس است. آب ریواس هم بصورت جدا و هم  بصورت مخلوط  با آب  هویج ، کرفس ، خیار و سیب  استفاده  می نمایند.  
ریواس ملین و اشتها آور است و برای افزایش اشتها  و یبوست مفید می باشد. ریواس، مقوی قلب و اعصاب بوده و برای درمان بواسیر مفید است. ریواس به عنوان فعال کننده ی عملکرد دستگاه گوارش و محرک ترشح کبد شناخته شده است. نخستین کار کرد آن در دهان این است که با تحریک پرز های چشایی به واسطه ی مزه های ترش ،شیرین و تلخ ، موجبات خوشبویی دهان  را فراهم  می نماید. علاوه بر این  به تنظیم چربی در روده  و کبد کمک می نماید..
ریواس خاصیت مسهلی، ضد التهابی و متعادل کننده ی عملکرد روده ها (درمان یبوست و اسهال) را داشته و در درمان یرقان، خونریزی معدی- روده ای، اختلال قاعدگی، ورم ملتحمه ی چشم، جراحات ناشی از ضربات و صدمات جسمانی، زخم های چرکی و سطحی ، سوختگی های حاصل از حرارت کاربرد دارد.

چه کسانی نباید ریواس مصرف کنند:

•   مصرف ریواس برای مبتلایان به سنگ کلیه  و ناراحتی های مثانه مناسب نیست.
•   مادرانی که  دارای کودک خردسال هستند و ناچارند به بچه خود شیر بدهند  نوزادان را دچار اسهال می نماید.
•   مبتلایان به ناراحتی های معده ،چون  این گیاه در معده سبب افزایش ترشحات اسیدی شده  و باعث تحریک بیشتر می نماید. 

نکته مهم : در مصرف ریواس زیاده روی نکنید.

ساقه های  گلدار ریواس ساقه بلند

مهمترین مواد تشکیل دهنده ریواس :

ارزش تغذیه ای 85 گرم ریواس به این شرح است.

• انرژی ... 29 کیلو کالری
• چربی ... 2/0 گرم
• پروتئین ... 8/0 گرم
• کربوهیدرات ... 7 گرم
• کلسیم  ... 266 میلی گرم
• سدیم  ... 5 میلی گرم
• پتاسیم ... 148 میلی گرم
•  ویتامین ث  ...  7 میلی گرم
• ویتامین آ   ... 100 تا 300 واحد

                                                                         
سایر مصارف وکاربردهای ریواس:

 ریواس به علت خاصیت اسیدی، برای پاک کردن ظروفی که آثار سوختگی مواد غذایی در آنها به جای مانده باشد، مورد استفاده قرار می گیرد.

1. افرادی که موی آن ها قهوه ای کم رنگ است، با استفاده از ریشه ی این گیاه می توانند به رنگ طلایی رنگ گردند.
2.  برگ های ریواس را می توان به عنوان حشره کش موثر برای دفع حشرات به کار برد.
3. ریواس با طعم منحصر به فرد خود، در بیشتر پس غذاها ( دسرها  ) و شیرینی ها کاربرد دارد.  
4. گیاه ریواس  تا چند روز در یخچال قابل نگهداری است. برای نگهداری طولانی تر ریواس، می توان آنها را منجمد کرد.  اما در مقابل هوا سریعا چوبی و غیر قابل استفاده میگردند.
5. همچنین به تنهایی یا همراه یا توت فرنگی در تهیه ی ژله و مرباها به کار می روند. چاشنی هایی که با ریواس مصرف می شوند، عبارتند از لیمو  ، دارچین و زنجبیل.
    

شیوه بهره برداری :

کسانی که به امر جمع آوری ریواس اقدام می کنند ، بدون توجه به حیات ، استمرار و پایداری این گیاه ، غالبا از بن گیاه،  ساقه را در آورده و سعی می کنند قبل از اینکه در اثر  شرایط فیزیکی خشکی هوا ساقه ها آب خود را از دست دهند آنها را درون گون های پلاستیکی جمع آوری و سریعا وارد بازارهای فروش نمایند .
جمع آوری کنندگان بدون توجه به ارزش و اهمیت  معجزه آسای این گیاه تنها تلاش آنها جمع آوری حداکثر و از بین بردن غالب بوته های این گیاهان است.   به نظر میرسد با توجه به شدت بهره برداریهای بی رویه و لجام گسیخته آینده تاریکی  را باید برای این گیاه پر فایده رقم زد.
متاسفانه متولیان حفاظت از این منابع هم یا نمی دانند و یا چشمان خود را همانند گذشته براین نوع بهره برداریهای ناروا و بی رویه  بسته اند .
در تصاویر فوق که در 12 اردیبهشت ماه سالجاری در شهر مریوان از استان کردستان گرفته شده می توان به عمق بهره برداریهای بی رویه از این گیاه پرفایده را نشان داد . نمونه های آنرا در غالب مناطق زاگرس که در هر روز اردیبهشت ماه گاهی تا به بیش از 50 وانت بار در روز می رسد  بهره برداری می کنند.  
به امید آن روزی که فرهنگ چگونه استفاده کردن از این منابع خدادی همه گیر گردد و قبل از اینکه تنوع گونه های گیاهی کشور مان به شدت کاهش یابند بتوانیم در کاشت ، داشت و برداشت اینگونه گیاهان پرفایده گامهای اساسی بر داشته شود.
متاسفانه علی الرغم  دارا بودن صدها دانشگاه ، دانشکده و مراکز علمی و تحقیقاتی در کشور فاقد آثار علمی و شیوه های کاشت ، داشت و برداشت گیاهان خودرو و طبیعی مانند گونه ریواس در کشور پهناور ایران زمین هستیم . به نظر میرسد منتظریم بعد از کاهش نابودی اینگونه منابع خددادی تازه تحقیقات و پژوهش ها و.......آغاز گردد. .